Pozorna liberalizacja upadłości konsumenckiej

 

Ostatnie zmiany w prawie upadłościowym, które wchodzą w życie 24 marca 2020 roku w wielu aspektach wydają się być korzystne dla osób niewypłacalnych, które chcą ogłosić bankructwo.

Plusy zmian w prawie upadłościowym dla dłużników są liczne. Ustawodawca wprowadził nowe przepisy liberalizujące instytucje oddłużania, przyspieszające procedury, a w niektórych aspektach wzmacniające pozycję upadłego i wspierające go.

upadłość konsumencka

Poszerzenie kręgu adresatów upadłości konsumenckiej to sztandarowa zmiana – mogą z niej skorzystać wszystkie osoby fizyczne znajdujące się w stanie niewypłacalności. Przede wszystkim z oddłużania mogą skorzystać także przedsiębiorcy z CEIDG.

Ponadto negatywne przesłanki, jak nierzetelność dłużnika, przyczynienie się go do powstania długów, działania podjęte przez niego, które sprawiły, że stał on się niewypłacalny nie będą już stanowiły przeszkody w ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Sąd zajmie się badaniem tych okoliczności już po ogłoszeniu stanu upadłości. Brzmi to na pozór optymistycznie z punktu widzenia osób, które popadły w bankructwo i chcą się oddłużyć. Wzmocniono jednak też pozycję syndyka. Poza tym w ustawie wprowadzono wiele zmian mających na celu przyspieszenie całej procedury, wszystko po to, aby wprowadzić do obrotu gospodarczego instytucję, która pozwoliłaby osobie fizycznej pozbyć się zadłużenia i dać szansę rozpoczęcia życia na nowo bez długów. Jednak są to zmiany, które niosą ze sobą dużą dozę ryzyka, tak że sytuacja dłużnika w procedurze upadłości konsumenckiej będzie wyglądać nieciekawie.

Podsumowując, na korzyść dłużników wpływa jedyna zmiana, jaką jest rozszerzenie kręgu adresatów do wszystkich osób fizycznych.

 

Zmiany w upadłości konsumenckiej, które pogrążą dłużników

 

Nowelizacja ustawy Prawo upadłościowe w 2020 roku tylko pozornie wzmacnia pozycję dłużnika i wyrównuje ją z sytuacją wierzycieli. Niestety po dogłębnej
i szczegółowej analizie przepisów okazuje się, że praktyka ich stosowania może być bardzo ryzykowana i niebezpieczna dla dłużników, zwłaszcza w pierwszych latach stosowania. Powodów jest kilka, jednak najważniejszym jest nadmiar stosowania przez Ustawodawcę przepisów nieostrych, takich jak „w szczególnych okolicznościach”, „ze względu na ważny interes wierzycieli”, „trwonienie części składowych majątku” „znaczny rozmiar majątku dłużnika”, „znaczna liczba wierzycieli”, „inne uzasadnione przewidywania co do zwiększonego stopnia skomplikowania” lub „celowe nieregulowanie wymagalnych wierzytelności.” Z czasem istnieje szansa, że orzecznictwo sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego wyklaruje odpowiedni sposób wykładni nowych przepisów.

Ryzyko związane jest także instytucjami, które tworzą procedurę upadłości:

Sędziego-komisarza i syndyka. Zmiana podyktowana była przede wszystkim przyspieszeniem postępowania. Jednakże istnieje ryzyko, że rewizja przepisów obniży jakość procedury. Przed nowelizacją osoba Sędziego-komisarza była wyznaczona przez Sąd upadłościowy z imienia i nazwiska, co z jednej strony mogło spowalniać procedurę, ale z drugiej strony przepisy gwarantowały, że będzie to osoba niezwykle kompetentna, oddelegowana do danej sprawy. Od 2020 roku funkcja ta nie będzie związana z konkretnym sędzią, a co więcej, będzie ją mógł pełnić także referendarz sądowy (art. 151 ust. 1a pr.up). Jest to niepokojące, ponieważ referendarz sądowy ma ograniczony wykaz czynności (art.151 ust.1b pr.up.). Z tego wynika, że sprawami o dużym stopniu skomplikowania będą się zajmowały osoby bez niezbędnego doświadczenia.

Kolejnym niepokojącym sygnałem jest zwiększenie roli syndyka, który może swoją pozycję wykorzystać stając po stronie wierzycieli lub nadmiernie ingerując w sytuację prawną nie tylko dłużnika, ale i osób uzależnionych od niego. Syndyk bowiem będzie mógł, jeżeli uzna za koniecznie, zażądać zmiany orzeczenia lub umowy alimentacyjnej (art. 141 ust.4 pr.up.).

 

Warunkowe umorzenie długów – szansa, czy pułapka dla dłużnika?

 

Warunkowe umorzenie długów upadłego wpisuje się w narrację zmian w Prawie upadłościowym. Jest to konstrukcja prawna, która zdaniem wielu ekspertów jest największym bublem prawnym nowelizacji omawianej ustawy. O warunkowym umorzeniu długów sąd zdecyduje wyłącznie ze względów humanitarnych lub w sytuacji, kiedy dłużnik jest niezdolny do podjęcia pracy ze względu na całkowitą niemożność zarobkowania (art. 369 i n. pr.up.). Oprócz tego, warunkowe oddłużenie będzie obłożone licznymi sankcjami. Z punktu widzenia dłużnika bardzo niebezpiecznym przepisem jest art.49116ust.2b, bowiem głosi on, że: „Na wniosek upadłego lub wierzyciela, o którym mowa w ust.2a, sąd może uchylić postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli i ustalić plan spłaty wierzycieli również po upływie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli”. To znaczy, że nawet po okresie pięciu lat, na wniosek przede wszystkim wierzyciela, Sąd może nałożyć na upadłego plan spłaty wierzytelności. Powodem może być polepszenie po pięciu latach sytuacji majątkowej dłużnika, która w ocenie Sądu pozwoli jednak na dokonanie spłaty wierzycieli. W ten oto sposób Ustawodawca wprowadził do Prawa upadłościowego  fikcję prawną w postaci warunkowego umorzenia długów, bowiem nawet po okresie „karencji” dłużnik, mimo objęcia go instytucją umorzenia, będzie żył w strachu przed wierzycielami. Ponadto w trakcie okresu pięciu lat, co roku będzie musiał składać Sądowi sprawozdania z zarządu swoim majątkiem i z sytuacji zawodowej oraz finansowej (art. 49116ust.2e). Nie będzie mógł dokonywać czynności majątkowych, które mogłyby pogorszyć jego sytuację majątkową (49116ust.2c i 2d pr.up.). Takie rozwiązanie prawne dostarcza wielu możliwości na uchylenie postanowienia
o warunkowym umorzeniu długów niemal w każdym momencie. Ustawodawca wprowadził tu w stopniu znacznym czynnik subiektywnej oceny przez sąd. Z tego oto powodu umorzenie długów stanie się po 24 marca 2020 roku instytucją dużo rzadziej stosowaną przez sądy niż teraz, bowiem nietrudno sobie wyobrazić, że sąd częściej skorzysta z instytucji warunkowego umorzenia długów bez ustalania planu spłaty, co będzie z korzyścią dla wierzycieli.
W każdej chwili oddłużony na nowo będzie mógł być objęty planem spłaty wierzycieli – co sprawi, że jego sytuacja prawna i finansowa pozostanie niepewna, a oddłużenie nie spełni swojej roli społecznej i gospodarczej.

 

Upadły jest skazany na „szarą strefę”?

 

Pojawia się paradoks, bowiem osoba oddłużona warunkowo, jeżeli tylko podejmie kroki, aby poprawić swój stan majątkowy, to jednocześnie zadziała na swoją niekorzyść. To znaczy, że osoby, którym sąd umorzy zobowiązania warunkowo nie będą miały interesu w tym, aby ujawniać swój majątek, tym samym ustawodawca mimowolnie wpycha ich  w objęcia tzw. ,,szarej strefy”. W ten oto sposób instytucja upadłości konsumenckiej nie spełni swojego zadania względem gospodarki, państwa i społeczeństwa.

 

Czy dłużnik może zrezygnować z oddłużenia?

 

Czy dłużnik będzie mógł zrezygnować z ogłoszenia upadłości konsumenckiej? – jest  to bardzo dobre pytanie. Teoretycznie, w każdym momencie upadły może złożyć wniosek  o umorzenie postępowania przez sąd (art. 49110 pr.up.). Jednakże brzmienie ust.3 tegoż artykułu nie powinno zostawiać złudzeń dłużnikowi, bowiem sąd odmówi umorzenia postępowania jeżeli uzna, że będzie to ze szkodą dla wierzycieli. W ten oto sposób pozycja wierzycieli nadal jest bardzo silna. To de facto od ich interesów będzie zależało, czy dłużnik będzie mógł zrezygnować z oddłużania.

Trudna sytuacja dłużników po 24 marca 2020 roku będzie przedmiotem wielu zmagań prawników i sądów upadłościowych. Zmiany okazują się być rewolucyjne w treści, jednak co do zasady wcale nie ułatwiają przeprowadzenia procedury oddłużenia. W tej sytuacji dłużnik będzie zmuszony skorzystać z pomocy profesjonalistów, aby nie stać się ofiarą nowej procedury w upadłości konsumenckiej.

Tekst został napisany we współpracy z kancelarią prawną Lextio.pl

Źródła:

  1. Geromin, M. Krawczyk, A. Mordasewicz, Nowelizacja ustawy – Prawo upadłościowe innych ustaw z 30 sierpnia 2019 roku- omówienie głównych zmian,
    cz. I,
    „Doradca restrukturyzacyjny”, nr 4, 2019.
  2. Gołąb, Umorzenie postępowania w procesie cywilnym, WKP, 2020.
  3. Kania, Zaspokojenie wierzyciela rzeczowego w upadłości konsumenckiej, Lex/El, 2019.